Uchwała SN III CZP 25/22 - dlaczego dotyczy też kredytów w euro
Czym jest uchwała III CZP 25/22?
25 kwietnia 2024 r. pełny skład Izby Cywilnej Sądu Najwyższego podjął uchwałę w sprawie III CZP 25/22 z mocą zasady prawnej. To najsilniejsza forma uchwały SN - wiąże wszystkie składy SN i ma ogromny autorytet dla sądów powszechnych.
Choć pytanie zostało sformułowane w kontekście kredytów „denominowanych lub indeksowanych do waluty obcej”, sąd nie ograniczył się do franka. Uchwała odnosi się do wszystkich walut obcych - CHF, EUR, USD, JPY.
6 kluczowych tez
- Brak możliwości zastąpienia klauzuli - sąd nie może wstawić innego kursu (np. NBP) w miejsce wadliwej klauzuli przeliczeniowej. Klauzula po prostu „wypada” z umowy.
- Nieważność umowy - jeśli umowa nie może istnieć bez klauzuli przeliczeniowej (bo nie da się ustalić wysokości świadczenia) - jest nieważna w całości.
- Teoria dwóch kondykcji - każda strona ma niezależne roszczenie o zwrot: kredytobiorca o zwrot rat, bank o zwrot kapitału. Roszczenia nie kompensują się automatycznie.
- Bieg przedawnienia roszczenia banku - rozpoczyna się od dnia, w którym kredytobiorca zakwestionował ważność umowy (złożył oświadczenie lub pozew).
- Brak wynagrodzenia za korzystanie z kapitału - ani bank, ani kredytobiorca nie mogą żądać wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z kapitału.
- Odsetki od dnia wezwania - konsumentowi przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia wezwania banku do zapłaty (nie od dnia wyroku).
Dlaczego to kluczowe dla kredytów EUR?
Przed uchwałą banki argumentowały, że sprawy EUR są „inne” niż frankowe. Uchwała zamknęła ten argument - SN wprost odnosi się do umów w „walucie obcej”, nie w „franku szwajcarskim”. Konsekwencje:
- Sądy stosują uchwałę w sprawach EUR bez wyjątku
- Banki tracą argument o „stabilności euro”
- Teoria dwóch kondykcji daje kredytobiorcy bezpieczeństwo procesowe
- 3-letni termin przedawnienia roszczenia banku oznacza, że w wielu sprawach bank nie odzyska nawet kapitału
Moc wiążąca
Uchwała z mocą zasady prawnej wiąże wszystkie składy SN (art. 87 § 1 ustawy o SN). Dla sądów powszechnych nie jest formalnie wiążąca, ale w praktyce każdy sędzia ją stosuje - odstąpienie od zasady prawnej SN wymagałoby przekonującego uzasadnienia, którego banki nie są w stanie dostarczyć.
Artykuł informacyjny, nie stanowi porady prawnej. adw. Piotr Karczewski, LEX FORTE.